Bản đồ

Thừa phát lại thời xưa có khác nay?

Thừa phát lại thời xưa có khác nay?
(PL)- Ông Lê Văn Toàn (TP Tân An, Long An) hỏi: Thừa phát lại làm gì? Ở nước ta có thừa phát lại từ lúc nào? Thừa phát lại được làm thí điểm ở TP.HCM hiện nay có gì khác so với thừa phát lại thời xưa không?

ANH PHÓ trả lời: Thưa ông Lê Văn Toàn,

Thừa phát lại xuất hiện ở nước ta từ khi người Pháp tổ chức tòa án, đặt ra thủ tục tố tụng kiểu phương Tây. Tiếng Pháp gọi họ là “huissier”, người Việt ta gọi họ là “mõ tòa”, “chưởng tòa”… Chưởng tòa là tiếng Hán – Việt, vì mỗi khi hội đồng xử án đăng đường, họ có nhiệm vụ loan báo “Messieurs, la cour!” (nghĩa là: Thưa quý vị, tòa bắt đầu!”. Nói xong, viên chưởng tòa đứng dậy giơ tay ra (“chưởng” là bàn tay) mở cánh cửa để hội đồng xét xử bước vào chỗ ngồi xử án.

Viên chưởng tòa có nhiệm vụ loan báo khai mạc, bế mạc phiên tòa, gọi tên các đương sự, thông báo nội quy phiên tòa… Ngoài ra, chưởng tòa còn có nhiệm vụ tống đạt trát tòa, các giấy tờ cần thiết của tòa đến các đương sự, lập vi bằng (procès verbal) có giá trị chứng cứ để nộp cho tòa…

Dưới chế độ cũ (nhà nước Quốc gia Việt Nam của Bảo Đại và Việt Nam Cộng hòa trước 1975), họ phụ trách một số công việc giúp tòa án và các đương sự và chính thức có tên gọi là “thừa phát lại”. Thời xưa “lại” hay “lại viên” là một loại “công lại” nhỏ làm việc trong cơ quan nhà nước, không có nhiệm vụ chỉ huy người khác (nên nhớ từ “quan lại” chỉ chung những người làm việc trong bộ máy nhà nước có giữ chức vụ nào đó – quan chức; và những người không có chức vụ gì cả -lại viên).

Tòa án thuở ấy có ba loại “lại” là: cảnh lại (cảnh sát giữ trật tự tại phiên tòa, dẫn giải phạm nhân ra tòa), hộ lại (viên chức làng xã phụ giúp cho tòa ghi chép sổ bộ hộ tịch) và thừa phát lại (phụ trách công việc giúp đỡ cho tòa và các đương sự một số việc thuộc tố tụng như nói trên). Sau khi tòa xử xong, có bản án rồi thì thừa phát lại trực tiếp phụ trách việc thi hành các bản án đã có hiệu lực pháp luật.

Trong cải cách tư pháp hiện nay, nhà nước ta có chủ trương xã hội hóa một số chức danh mà trong giai đoạn bao cấp chỉ dành cho các cán bộ công chức nhà nước thực hiện. Thí dụ: bào chữa viên (do cán bộ Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể đảm trách), công chứng viên (do cán bộ các phòng công chứng của nhà nước phụ trách), chấp hành viên (do cán bộ các cơ quan thi hành án của nhà nước phụ trách)…

Hiện nay, bào chữa viên đã trở thành luật sư, thành viên của các đoàn luật sư – một nghề tự do, không được làm cán bộ, công chức. Công chứng viên làm việc ở các văn phòng công chứng tư. Thừa phát lại cũng là những cá nhân có trình độ cử nhân luật được nhà nước bổ nhiệm thực hiện các dịch vụ công liên quan đến tòa án như đã nói trên.

Theo đề án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, hoạt động thừa phát lại được tổ chức thí điểm tại TP.HCM từ năm 2009 đến 2012, từ đó rút kinh nghiệm hoàn thiện chế định thừa phát lại áp dụng trong phạm vi cả nước.

Thừa phát lại tương lai ở nước ta sẽ phụ trách bốn công việc cụ thể: xác minh điều kiện thi hành án và trực tiếp tổ chức thi hành bản án, quyết định về dân sự của tòa án đã có hiệu lực pháp luật; tống đạt các giấy tờ của tòa án đến đương sự; lập vi bằng có giá trị chứng cứ để đương sự trình nạp cho tòa…

Chủ yếu chức năng, nhiệm vụ của thừa phát lại là như vậy, có khác xưa chút đỉnh như không tham gia làm thủ tục tố tụng tại phiên tòa. Việc này hiện nay do các thư ký tòa án đảm trách.

Kính chào ông.

Tin khác